De gevolgen van extreme onthechting van kinderen die terugkeerden uit Syrië
Op het moment dat twintig Belgische vrouwen met hun kinderen terugkeren uit Syrië zijn de media, publieke opinie, politiek en justitie het over één ding eens: de vrouwen vormen een gevaar voor de staatsveiligheid. Bij aankomst in België worden moeder en kind gescheiden. De moeders belanden in de gevangenis. De gevolgen voor de kinderen zijn groot, door de scheiding van hun moeder, ervaren ze meer psychologische stress en toenemende gedragsproblemen. In het boek Voor onze kinderen (Acco Uitgeverij) delen Hannan Jamaï, Gerrit Loots en zestien vrouwen die terugkeerden uit Syrië hun ervaringen, verhalen en onderzoeksbevindingen over hun (re-)integratie in België.
Lang geen contact met moeder
Tien van de drieëntwintig kinderen hadden met hun moeder gedurende twee tot drie maanden geen contact. Deze tien kinderen waren tussen twee en negen jaar oud, met een gemiddelde leeftijd van vier jaar.
De andere kinderen hadden wel geregeld contacten met hun moeder. Dit grote verschil in aanpak duidde op het ontbreken van een eenduidig, coherent en vooral een ontwikkelingspsychologisch doordacht terugkeerbeleid.
De eerste fysieke contacten tussen kinderen en moeders hadden plaats één tot vier maanden na terugkeer met een gemiddelde van twee maanden.
Slechts van twee van de tien moeders woonden de kinderen op een redelijke afstand van 24 tot 30 kilometer. Voor anderen bedroeg de afstand 60 tot 183 kilometer, wat de mogelijkheid op geregelde bezoeken uitsloot. Bovendien waren ook telefonische contacten en videogesprekken niet vanzelfsprekend. Geregeld werden wekelijkse of tweewekelijkse videogesprekken van twintig minuten gereduceerd tot enkele minuten, omdat het contact niet was gepland en de kinderen niet onmiddellijk beschikbaar waren.
Verschil in aanpak
Sommige jeugdrechters en zorgverleners stimuleerden nauwe contacten tussen moeders en kinderen, terwijl anderen zich eerder terughoudend opstelden en pleitten voor een contactbeperking. Hierbij werd voorbijgegaan aan de gehechtheid tussen ouders en kinderen als een van de belangrijkste psychologische pijlers in de ontwikkeling van jonge kinderen.
Een verontrustend patroon
De onderzoeksgroep onder leiding van Gerrit Loots en Hannan Jamaï stelden een verontrustend patroon vast met betrekking tot de gehechtheidsontwikkeling van de kinderen. Het gemis van de moeders nam toe en vertaalde zich steeds meer in psychologische stress, toenemende gedragsproblemen en een groeiende afwijzing van hun moeders en van de samenleving.
Zowel pleegfamilies als leerkrachten omschreven de kinderen aanvankelijk als rustig, gehoorzaam, behulpzaam, leergierig. Maar hoe langer hoe meer werd het missen van de moeders een belangrijk thema in het alledaagse leven van de kinderen. Ze werden steeds meer geconfronteerd met opmerkingen en vragen over de dood en de afwezigheid van de vaders en het verblijf van de moeders in de gevangenissen.
Na verloop van maanden vertaalde dit gemis zich in frustraties, boosheid en afwijzing van hun moeders, maar ook van de samenleving. Uitspraken zoals “De politie is dom” (jongen, 6 jaar) getuigen van de groeiende frustraties en boosheid.
Moeilijkheden op school
De leerkrachten wezen bij verschillende kinderen op problemen met betrekking tot aandacht, concentratie, taakgerichtheid en werkhouding in de klas. Anderzijds wilden de kinderen het (zeer) goed doen. Ze bleven gevoelig voor betrokkenheid en erkenning.
Aanvankelijk interpreteerden de onderzoekers de symptomen als post-traumatische stressstoornis (PTSS) en/of de jarenlange afwezigheid van onderwijs. De hereniging van kinderen en moeders na beëindiging van de gevangenisstraf duidde echter op de impact van de scheiding en onthechting van moeders en kinderen.
Nefaste gevolgen door het terugkeer- en integratiebeleid
De eerste voorbeelden van de hereniging tussen moeders en kinderen toonden dat de psychologen omzichtig moesten omgaan met het interpreteren van het gedrag van de kinderen in termen van posttraumatische stress en ernstige ontbering. “Zulke te snelle interpretaties riskeerden niet enkel de kinderen onnodig te stigmatiseren en de moeders onnodig te culpabiliseren, maar dreigden voornamelijk voorbij te gaan aan de nefaste gevolgen van het huidige terugkeer- en integratiebeleid van de overheid,” aldus Hannan Jamaï en Gerrit Loots.
Voor onze kinderen brengt de verhalen van zestien Belgische vrouwen die terugkeerden uit Syrië aan het licht. In het boek schrijven niet alleen de zestien vrouwen mee, maar deelt de groep psychologen onder leiding van Gerrit Loots en Hannan Jamaï ook onderzoeksbevindingen en inzichten over de (re-)integratie van deze vrouwen en hun kinderen. Het boek is nu beschikbaar bij Acco Uitgeverij. De VRT-podcast Vrouwen van IS brengt ook vier verhalen van teruggekeerde vrouwen die meewerkten aan het boek, nu te beluisteren op VRT MAX.
Contacteer ons
Wil je een interview met de auteurs of één van de teruggekeerde vrouwen? Heb je extra beeldmateriaal nodig voor je artikel?
Contacteer ons via marketing@acco.be en we helpen je met veel plezier verder.