De vrouw in de stad
In september komt bij Acco het tweede boek in de reeks Urban Reflections uit: De vrouw in de stad. Lore Cuypers, onderzoekscoördinator van expertisecentrum Vital Cities aan de Hogeschool Howest en directeur van BRAVE vzw, beschrijft daarin hoe straten, pleinen en parken bijdragen aan sociale structuren die gedrag vormen en kansen verdelen.
De publieke ruimte is niet neutraal
“Dit boek is gegroeid uit jaren werken met jongeren, meisjes en vrouwen in de publieke ruimte maar ook uit gesprekken waarin hun verhalen vaak iets groters blootlegden. Meisjes die vroeger gaan skaten omdat het plein dan nog leeg is of vrouwen die vanzelfsprekend rekening houden met waar ze lopen”, aldus auteur Lore Cuypers. “Ik merkte dat zulke ervaringen geen uitzonderingen zijn, maar deel uitmaken van hoe veel mensen de stad dagelijks beleven.” “We spreken vaak over straten, pleinen en parken alsof ze neutrale plekken zijn die voor iedereen op dezelfde manier werken”, vervolgt Lore. “In de praktijk blijkt publieke ruimte veel minder neutraal dan we denken. Niet iedereen voelt zich even vrij om ergens ruimte in te nemen.”
Meisjes en vrouwen in de stad
Eén van de opvallendste inzichten uit Lores boek, is dat meisjes hun gedrag al beginnen aanpassen vóór
er sprake is van een concreet incident, terwijl die voorzichtigheid later vaak bevestigd wordt door eigen ervaringen. “Maar wat me misschien nog het meest verraste, is hoe normaal we dat als vrouwen zijn gaan vinden. Een straat vermijden, een bericht sturen dat je veilig thuis bent en bewust kiezen waar je gaat lopen of fietsen: pas wanneer je die ervaringen begint te benoemen en naast elkaar legt, besef je hoe vaak je dat soort strategieën gebruikt en hoe ingeslepen dat is in ons dagelijks leven.”
Sport als lens om naar de publieke ruimte te kijken
Lore werkt al verschillende jaren rond inclusie van meisjes en vrouwen in sport en de publieke ruimte. “Wie buiten sport, neemt ruimte in. In mijn onderzoek vertellen meisjes hoe moeilijk het is om als meisje op een plein te gaan sporten als jongens die ruimte al domineren. Ze voelen zich bekeken, krijgen opmerkingen of hebben het gevoel dat ze zich eerst moeten bewijzen. Daardoor blijft er weinig ruimte over om te oefenen, fouten te maken of gewoon plezier te beleven. Dat soort ervaringen gaan niet alleen over sport. Ze maken zichtbaar hoe sociale normen, groepsdynamieken en ongeschreven regels
meebepalen wie zich ergens welkom voelt en wie niet.”
Publieke ruimte waar je aanwezig mag zijn
“Toch gaat dit boek niet alleen over de publieke ruimte, het gaat ook over mensen! En hoe we kunnen bouwen aan steden waarin meer mensen zich vrij voelen om aanwezig te zijn en deel te nemen”, aldus Lore. “Die voorwaarden draaien telkens opnieuw om veiligheid, toegankelijkheid, ontmoeting, autonomie en het gevoel dat je er mag zijn.”
Verandering begint bij anders kijken
Er bestaat niet één gouden formule voor een rechtvaardige publieke ruimte. “Vandaag vertrekken we
nog vaak vanuit gemiddelden en standaardgebruikers, terwijl ‘de gebruiker’ in werkelijkheid niet bestaat”,
vertelt Lore. “Ik hoop dat ontwerpers, beleidsmakers vaker vertrekken vanuit de ervaringen van mensen die
vandaag minder vanzelfsprekend zichtbaar zijn in de publieke ruimte: meisjes, ouderen, mensen met een
beperking, zorgdragers, jongeren en nieuwkomers.”
